Hen Dai Ar Ynys Môn

Bu Ynys Môn yn enwog ers canrifoedd fel "basged fara" ffrwythlon Cymru, a thros y cenedlaethau disodlwyd hen ffermdai gan ffasiynau diweddarach. Mae ambell adeilad presennol yn parhau i gynnwys nodweddion gwreiddiol o dai mwy sylweddol sy'n dyddio o'r 1400au. Yr adeg honno roedd yr holl dai'n neuaddau â fframwaith coed yn agored i'r to, gydag aelwyd ar y llawr a ffenestri bychan. Ymestynnai nenffyrch derw crwm, mawr o'r llawr hyd at y grib, yn aml a choleri cerfiedig addurnedig.. Ar ddau ben y neuadd roedd ystafelloedd llai, ar gyfer lletya'r teulu a storio pethau, a gallai'r rhain fod yn ddeulawr. Roedd tai neuadd yn fannau myglyd ac nid oedd fawr o breifatrwydd yno. [gweler 1]

2 Tŷ carreg aml-lawr gydag esgyll diweddarach yn y cefii


Mewn tai neuadd eraill roedd trawstiau syth yn gorwedd ar furiau fframiau coed neu waliau carreg. Estynnodd teuluoedd cyfoethocach eu tai drwy godi esgyll ychwanegol neu drwy adeiladu ail dŷ'n gyfochrog a'r cyntaf neu â’r sgwâr onglog iddo.

Nodweddion

Tua'r 1530au daeth cynllun newydd [a elwir bellach yn dŷ yn null Eryri] yn boblogaidd ledled gogledd Cymru. ac mae modd gweld llawer ohonynt o hyd. Tŷ aml-lawr oedd hwn gyda Ile tân simnai fawr a simnai yn nhalcen y tŷ gyda grisiau tro yn y talcen nesaf at y Ile tân. I fyny'r grisiau roedd simnai corbelog yn y talcen arall. Trawsnewidiwyd nifer o dai neuadd yn adeiladau aml-lawr drwy osod simnai'n ganolog neu yn nhalcen y tŷ. Parhawyd i adeiladu'r cynllun hwn hyd y l 600au [gweler 2 a 3] Trowyd nifer o dai neuadd yn adeiladau deulawr drwy osod Ile tân yn ganolog, mewn mur ochr neu yn y talcen.  

Mae neuaddau cynnar wedi goroesi mewn trefi, yn arbennig ym Miwmares, Ile mae sawl trawst to'n dyddio'n ô1 i ddiwedd y 1400au. Addaswyd yr adeiladau hyn i raddau helaeth yn aml mewn cyfnodau diweddarach. [gweler 4]


Wrth i ffermio droi'n fwy ffyniannus, disodlwyd nifer o'r ffermdai a datblygodd cynlluniau arbennig yn benodol i stadau gwahanol.

3

Tŷ nodweddiadolo "ddull Eryri" o ddiwedd 1500au

(P Smith, 'Houses of the Welsh Countryside, Fig 81 )*

1 Tŷ neuadd â fframwaith coed o'r 1480au

4 Trawstiau to o’r 1400au ym Miwmares


NODWCH FOD Y TAI YN Y PROSIECT YN BREIFAT AC NAD OES UNRHYW EIDDO’N DERBYN PLANT




Elusen Gofrestredig Rhif: 1131782      Dendro 09 © Hawlfraint. Cedwir pob hawl.  Polisi Preifatrwydd| Telerau defnyddio